Tương đương 28 tháng lương phó giáo sư

Người sở hữu bộ tràng kỷ này là cháu nội của học giả Nguyễn Văn Vĩnh - ông Nguyễn Lân Bình ở ngõ Lương Sử C (Đống Đa, Hà Nội). Không chỉ coi là đồ gia bảo, ông Bình còn xem bộ tràng kỷ như một “sử liệu” quý giá về hành trình phát triển chữ quốc ngữ ở Việt Nam.

Tháng 7/1979, sau khi xuất ngũ, ông Bình chuyển sang làm phiên dịch tiếng tiếng Bulgaria. Thời đó, làm phiên dịch là một bước “đổi đời”, cả nhà không còn phụ thuộc vào tem phiếu. Cũng vào thời điểm này, người bác dâu thứ hai, vợ của nhà thơ Nguyễn Giang (con thứ hai học giả Nguyễn Văn Vĩnh), chuẩn bị rời Hà Nội vào TP HCM sinh sống, muốn bán đồ đạc, trong đó có bộ tràng kỷ. Đến nhà bác chơi, ông Bình được bác “chỉ định” là người mua bộ tràng kỷ với lý do “mày thiếu gì tiền”. Bất ngờ, lại đang dành tiền cưới vợ, nhưng nghĩ di vật của ông nội không thể để vào tay người ngoài, ông Bình gật đầu.

Bộ tràng kỷ khảm trai bài thơ tóm tắt truyện ngụ ngôn La Fontaine Con cáo và con cò Ảnh: Như Ý

Bác dâu ra giá 2.000 đồng, trong đó phải đưa trước 100 USD ngay trong tối đó. “Người ta trả bác 2.500 đồng rồi”, bác dâu nói. Ông Bình đôn đáo vay được 1.175 đồng (đủ đổi 100 USD) để giao trước. Sau này, ông Bình trả bác dâu tổng cộng 200 USD, tương đương 2.350 đồng - số tiền rất lớn thời đó. “Hồi ấy, lương phó giáo sư là 83 đồng/tháng”, ông Bình nhớ lại.

Mua được bộ tràng kỷ đã khổ, chuyển nó đi cũng lắm gian nan. Vì người hàng xóm ở tầng dưới nhà bác dâu phản đối quyết liệt (vì nghĩ ông Bình “hớt tay trên”), bộ tràng kỷ phải chuyển vòng qua nhà bên rồi mới đưa xuống dưới. Hôm chuyển bộ tràng kỷ xuống, nhiều người ở phố Triệu Việt Vương đổ ra xem, có người lập tức đề nghị mua lại với giá 4.000 đồng. “Khi đó tôi mới dần nhận ra giá trị của bộ tràng kỷ”, ông Bình nói. Việc mua bộ tràng kỷ được ông Bình xem là dấu mốc trong việc làm sống lại di sản của học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Để rồi năm 2006, ông đứng ra ra xây dựng bộ phim tài liệu dài 4 tập về cuộc đời và sự nghiệp ông nội với nhan đề Mạn đàm về người Man di hiện đại.

Kỷ vật lên tiếng

Sau này, ông Bình mới biết ông nội mình cho làm bộ tràng kỷ cùng với một loạt đồ gỗ khác như hai tủ chè, một sập gụ... Trong hồi ký, nhà văn Vũ Bằng nhắc đến câu chuyện ngụ ngôn của La Fotaine Ve sầu kêu ve ve bằng tiếng Việt được khảm trên đôi tràng kỷ của học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Nhưng theo ông Bình, có lẽ nhà văn Vũ Bằng nhớ nhầm, bởi câu chuyện này được khảm trên một trong hai chiếc tủ chè mà nay đã thất lạc.

Bất ngờ hơn với ông Bình là trong chuyến sang Pháp làm phim Mạn đàm về người Man di hiện đại, khi quay cảnh khu mộ Moliere và La Fontaine ở Paris, ông nhận ra dưới chân ngôi mộ của La Fontaine có bức phù điêu truyện Con cáo và con cò giống hệt hình trên bộ tràng kỷ ở nhà mình. Chính điều này khiến ông Bình tin rằng, ông nội mình đến viếng khu mộ này năm 1906, khi lần đầu tiên dự Hội chợ thuộc địa Marseille.

Ông Bình hy vọng ngày nào đó sẽ tìm thấy chiếc tủ chè có bài thơ Ve sầu kêu ve ve của ông nội. Ông tin rằng, dù sống một thời lặng lẽ, kỷ vật vẫn có thể ngân lên câu chuyện của riêng mình.

Theo Baodatviet